Fasciale massage

Wat is fascie?

[Fascie van de dij]

De fascie (fascia in het Engels) is het bindweefsel dat alle organen in het lichaam omhult en met elkaar verbindt. De fascia om de spieren wordt ook wel spierbindweefsel genoemd. Op de foto van het dijstuk hiernaast zie je de fascie als witte vlakken en lijnen. Vroeger dacht men dat de fascie alleen maar een soort verpakkingsmateriaal was. Daarom geven de meeste anatomieboeken de fascie maar zeer beperkt weer. Maar de laatste jaren heeft men ontdekt dat de fascie vele onmisbare functies in het lichaam vervult. De fascie is een orgaan op zich. De fascie speelt een belangrijke rol in de krachtoverdracht van de spieren. Een groot deel van de stofwisseling en het transport van vloeistoffen in het lichaam gaat door de fascie. De fascie bevat bloed- en lymfevaten en is bijzonder rijk aan zenuwen. Alle van buitenaf op het lichaam inwerkende krachten en alle door de spieren geproduceerde krachten veroorzaken spanning in de fascie, die zich over bepaalde lange “treklijnen” van de ene plaats naar de andere voortplant. De vrije zenuweinden in de fascie nemen deze spanning waar en maken het mogelijk de spiercontracties te coördineren. De zenuweinden in de fascie verschaffen de hersenen ook informatie over de toestand van het aangrenzende weefsel. Wanneer de fascie niet goed functioneert, hindert dat het functioneren van het hele lichaam.

De samenstelling van de fascie

De fascie bestaat uit verschillende lagen of vliezen. Elk vlies bestaat uit collageenvezels, elastinevezels en vloeistof. In, tussen en door de verschillende vliezen lopen ook bloedvaten, lymfevaten en zenuwen. De verhouding tussen de verschillende soorten vezels en ook de hoeveelheid en de samenstelling van de vloeistof bepalen de mechanische eigenschappen van de fascie. Het is essentieel dat de verschillende vliezen ongehinderd over elkaar heen kunnen glijden, opdat het lichaam vrij kan bewegen en de beweging geen beklemming van bloedvaten en zenuwen veroorzaakt. Dit glijden wordt mogelijk gemaakt door dunne laagjes vloeistof tussen de vliezen. Alleen op bepaalde plaatsen in het lichaam zijn de vliezen met elkaar versmolten, om daar meer stabiliteit te geven.

De behandeling van de fascie

Hoe meer er over het functioneren van de fascie bekend is geworden, des te zachter zijn de behandelingsmethoden geworden. Aanvankelijk probeerde men de vezels in de fascie met veel kracht te rekken. Maar volgens recent onderzoek worden bewegingsbeperkingen in de fascie en beklemming van zenuwen doorgaans veroorzaakt door het ‘uitdrogen’ van de fascie of een verandering in de samenstelling van de vloeistof. Zachte technieken die gericht zijn op het stimuleren van het vloeistoftransport in de fascie hebben vaak meer succes dan geforceerd rekken en zijn aangenamer voor de klant.

In de loop van de tijd zijn er vele behandelingsmethoden voor de fascie ontwikkeld. De beoefenaars van bijna alle behandelingsmethoden beweren dat ze met hun methode patiënten konden helpen die geen baat hadden gevonden bij enige andere methode en ook niet bij de reguliere geneeskunde. Het is daarom zinvol zo veel mogelijk methoden te kennen. Zelf ben ik met de volgende bekend:

Omdat de fascie en de spieren nauw contact met elkaar hebben, is het onmogelijk ze afzonderlijk te behandelen. Het verschil tussen klassieke en fasciale massage ligt voornamelijk in de diepte van de massage. De klassieke massage behandelt de spieren door de fascia heen, terwijl de fasciale massage meer aan het oppervlak van de spieren blijft. Dat betekent niet dat fasciale massage altijd vlak onder de huid blijft. Een deel van de fascie ligt dieper dan waar de meeste klassieke masseurs hebben leren behandelen.

Alle fasciale behandelingen, ook de allerzachtste, kunnen pijn veroorzaken in de twee dagen volgend op de behandeling. Een zware lichamelijke belasting te vroeg na de behandeling kan de resultaten teniet doen. Wacht met saunabezoek of zonnebaden tot de dag na de behandeling. Rust indien mogelijk na de behandeling en vermijd grote lichamelijke inspanningen tijdens de eerste twee dagen na de behandeling.

Hieronder volgt een meer gedetailleerde beschrijving van de bovengenoemde methoden:

Functional Fascial Release

[Uitbalanceren in de zwaartekracht]

Functional Fascial Release is een vereenvoudigde en verkorte versie van Structural Integration, dat ook wel Rolfing genoemd wordt. Deze methoden hebben als eerste doel het lichaam beter uit te balanceren in de zwaartekracht. Hierdoor kun je met zo weinig mogelijk energie een goede houding volhouden en worden de wervelkolom en alle andere gewrichten ontlast. Het tweede doel is beperkingen in de beweeglijkheid van de fascie op te heffen. Andere plaatsen in het lichaam moeten deze bewegingsbeperkingen compenseren en raken daardoor overbelast en gaan pijn doen. Functional Fascial Release gebruikt hoofdzakelijk een combinatie van fasciale massage en door de klant zelf uitgevoerde bewegingen. Zo wordt de fascie gerekt en van adhesies bevrijd. Ik heb deze technieken geleerd in de Fascial Release for Structural Balance workshops, die ik in augustus 2016 voltooid heb.

Kalevala ledenzetten

De behandeling van de fascie is een belangrijk bestanddeel van het Kalevala ledenzetten. De behandeling is vrij zacht, in principe pijnvrij en maakt veel gebruik van beweging. Hij werkt daarom vooral op de vloeistof in en tussen de vliezen. Vergeleken met de andere op deze pagina genoemde behandelingsmethoden blijft het ledenzetten in de Kalevala stijl meer aan de oppervlakte en vermijdt de gevoeligere delen van het lichaam, zoals de buik. In principe wordt het hele lichaam behandeld in een sessie van ongeveer twee uur. Ik ben sinds augustus 2016 gecertificeerd in deze methode. Er zijn ook andere vormen van ledenzetten in Finland, maar die zijn minder op de fascie gericht.

Klassieke osteopathie

Fasciale mobilisatie en zenuwmobilisatie maken deel uit van de klassieke osteopathie. Ik heb met deze zachte technieken in osteopathische leerboeken kennis gemaakt. Veel van deze mobiliserende technieken lijken op die uit het Kalevala ledenzetten, waarin ik getraind ben. Sommige technieken eisen een diepere aanraking, die ik veilig heb leren uitvoeren in de Functional Fascial Release cursussen. Daarom valt het mij niet moeilijk osteopathische mobilisaties uit te voeren. Daarnaast verklaart de osteopathie de werking van de technieken uit het Kalevala ledenzetten, wat mij helpt in de keuze en de uitvoering van deze technieken.

Bindweefselmassage

De bindweefselmassage of Bindegewebsmassage werd in 1929 door de Duitse Elisabeth Dicke ontwikkeld. De methode is ook bekend als connective tissue manipulation. De therapeut maakt het bindweefsel los door het verschuiven van de opperhuid of de onderhuid, het “aanhaken” aan randen van de fascie of het rollen van huidplooien. Dit verwijdert spanningen en harde plekken in het weefsel en bevordert de doorbloeding. Maar in wezen is de bindweefselmassage een reflextherapie, die ten doel heeft over het autonome zenuwstelsel organen en lichaamsdelen op afstand te beïnvloeden. Karakteristiek voor deze massage is een "helder" snijdend gevoel. De behandeling concentreert zich op de rug, maar ook andere delen van het lichaam kunnen met dezelfde technieken gemasseerd worden. In Duitsland is deze massage door de reguliere geneeskunde erkend.

Myofascial release

Bij myofascial release worden de spieren en de fascie langzaam gerekt tot ze weerstand beginnen te bieden. Wanneer de behandelaar de spieren en fascia enige tijd in deze positie houdt, geven ze hun weerstand op en laten ze zich verder rekken. De behandeling is in principe pijnvrij. Ik pas deze methode soms toe in Mobiliserende massages.

Fascial Manipulation©

Fascial Manipulation© is aan het einde van de vorige eeuw door de Italiaanse fysiotherapeut Luigi Stecco ontwikkeld. Deze methode wordt sinds enige jaren ook buiten Italië onderwezen. De manipulatie is gericht op “verdichte” plaatsen in de fascie, die beperkte en pijnlijke bewegingen tot gevolg hebben. Deze plaatsen komen vaak met acupunctuurpunten of triggerpoints overeen en liggen in het algemeen op een afstand van de plaats van de symptomen. Diepe massage van de fascie op deze plaatsen herstelt de beweeglijkheid en laat de pijn en mogelijke andere symptomen verdwijnen. Fasciale manipulatie© onderscheidt zich in diverse aspecten van de andere op deze pagina beschreven behandelwijzen voor de fascie: Er worden alleen specifieke punten in de fascie gemanipuleerd. De punten die een manipulatie nodig hebben, worden met speciale bewegingstests opgespoord. In deze punten wordt opzettelijk een lokale ontstekingsreactie teweeggebracht, die gewoonlijk twee dagen aanhoudt. Zelf behandel ik de fascie alleen bij bijzondere aanleiding op deze manier en alleen met instemming van de klant. Wanneer u zo'n behandeling wilt uitproberen, zou u eerder moeten overwegen een therapeut op de website van het AMF te zoeken.